Zagospodarowanie terenów byłego Obozu Płaszów

Zagospodarowanie terenów byłego Obozu Płaszów

ZAGOSPODAROWANIE TERENÓW BYŁEGO OBOZU PŁASZÓW – KONKURS

organizator: Gmina Miejska Kraków

zespół: Zeriba + mgr inż. arch. Anna Krukowiecka-Brzęczek

powierzchnia terenu:  518559,9 m².

Projekt zakłada uporządkowanie terenu byłego “Obozu Płaszów” i stworzenie w jego granicach parku – miejsca pamięci, będącego zarazem przestrzenią zieloną, sąsiadującą z terenami rekreacyjnymi dla mieszkańców Krakowa. Po przeprowadzeniu szeregu analiz zdecydowano się na podział funkcjonalny opracowywanego terenu. Wyróżnion następujące strefy funkcjonalne: memoratywno – edukacyjną, obejmującą przestrzeń byłego obozu , rekreacyjną – tereny pozostające poza granicami byłego obozu, zlokalizowane w części północno – zachodniej, pomocniczą – z zapleczami parkingowymi, sanitarnymi, strefami wejścia i segregacji ruchu, zlokalizowaną w części południowo – zachodniej, sąsiadującej z ul. Kamieńskiego.

 Głównym elementem kompozycji projektu jest oś wyznaczona przez dawną ul. Abrahama. Została ona podkreślona przez przekrytą kładkę – galerię, będącą przestrzenią ekspozycyjną prezentującą  historię “Obozu Płaszów” oraz materiały archiwalne z nim związane. Dzięki swojej transparentnej strukturze kładka otwiera się na otaczający krajobraz kulturowy i naturalny. Nieregularne otwory, kształtem nawiązujące do rysunku drutów kolczastych otaczających obóz w przeszłości oraz do rosnących obecnie na tym terenie krzewów, umożliwiają ciągły kontakt wzrokowy z otaczającym krajobrazem. Klimat wnętrza galerii potęguje u zwiedzającego odczucia związane z zapoznaniem się z historią obozu.

Na teren “Obozu Płaszów” prowadzą dwie bramy, zlokalizowane po obu stronach kładki. Stanowią one symboliczne przejście do innej rzeczywistości – rzeczywistości obozu koncentracyjnego, miejsca zagłady tysięcy istnień ludzkich różnych narodowości. Dlatego też bramy mają postać surowych, betonowych ścian z wąskim prześwitem.

Teren dwóch historycznych cmentarzy żydowskich podkreślony został przez kamienną “opaskę” – ścieżkę ułożoną z połamanych kamieni, symbolizujących zniszczone nagrobne macewy.

Granica Obozu przebiegająca przez park została zaakcentowana przez potrójny rząd metalowych, wbitych w podłoże prętów. W warstwie symbolicznej nawiązują one do tysięcy istnień ludzkich, straconych na tym obszarze. Formą i artykulacją przywodzą na myśl łany wysokich traw porastających obecnie teren. Granica ta jest transparentna, co nie blokuje ekspozycji terenu, pozwala natomiast na subtelną segregację przypadkowego ruchu ludzi na teren byłego obozu.

W obrębie parku wyznaczono dwa rodzaje ścieżek: kontemplacyjne i rekreacyjne. Trasa kontemplacyjna związana z funkcją memoratywną przeznaczona została dla odwiedzających park w celu poznania historii “Obozu Płaszów”. Poprowadzono ją pomiędzy najważniejszymi miejscami pamięci: H-górką, C-dołkiem, przypuszczalną mogiłą zbiorową, Szarym Domkiem. Jej narys w dużych fragmentach wykorzystuje istniejące ścieżki obozowe, uczytelnione poprzez jednolitą nawierzchnię: ujętą jasnymi krawężnikami wstęgą wzmocnionej murawy. Miejsca pamięci na jej szlaku podkreślono regularnymi modularnymi „ogrodami pamięci”.

Ścieżki rekreacyjne wytyczone zostały w rejonach o wysokich walorach ekspozycyjnych, zlokalizowanych na obrzeżach byłego obozu. Stanowią one jedyne łączniki strefy pamięci ze strefami pozostałymi.

W części rekreacyjnej parku przewidziano wieżę widokową, formą nawiązującą do charakteru kładki. W jej kierunku poprowadzone zostały schody terenowe, wiodące od części parkingowej. W strefie tej przewidziano także: plac z małą architekturą, przestrzeń dla dzieci i młodzieży oraz zielony labirynt.

Mając na uwadze tereny o szczególnej wartości naturalnej, zlokalizowane w obrębie opracowania ( rezerwat przyrody nieożywionej oraz tereny siedliskowe ptactwa), starano się nie ingerować w ww. obszary.

Biorąc pod uwagę sugestie Konserwatora, IPN oraz Gminy Żydowskiej wszelkie działania projektowe w przestrzeni byłego obozu minimalnie ingerują w zastaną rzeźbę terenu oraz jego charakter.